به گزارش خبرگزاری ریتم؛ فاروق درپور، فرزند استاد نورمحمد درپور ـ راوی شناختهشده مقام «طلب باران» در منطقه تربتجام ـ در گفتوگویی درباره پیشینه، کارکرد و شیوه اجرای این مقام توضیحاتی ارائه کرد. او گفت: گاهی انسان با مشکلاتی مواجه میشود که دیگران میتوانند در رفع آن کمک کنند، اما برخی مشکلات همچون خشکسالی و نبود باران، فراتر از توان بشر است. منطقه تربتجام و نواحی کویری اطراف آن از گذشته با خشکسالیهای مداوم روبهرو بودهاند و در سالهایی که بارش کم یا کاملاً قطع میشد، مردم هر یک به شیوهای با دعا، ذکر و نیایش از خداوند «طلب باران» میکردند.
وی ادامه داد: در دوران کودکیام سنتهایی وجود داشت که به ما میآموختند و برخی هنوز هم کموبیش اجرا میشود. در سالهایی که بارندگی کم بود و بهویژه نزدیک نوروز، خبر میدادند که عصر قرار است در روستا «بارونی» بخوانند. جوانان و سالخوردگان در خانهها یا در کوچه و خیابان جمع میشدند و دستهجمعی میخواندند. یک نفر میخواند و دیگران تکرار میکردند. مردم دمِ درِ خانهها به خوانندگان آرد، پول یا خوراکی میدادند و بعداً آنها را خیرات میکردند. خودم یادم هست که گاهی مردم روی پشتبام آب را با سطل روی جمعیت میریختند تا نمادی از باران باشد. گروهی نیز با دعا و نماز باران نیایش میکردند.
درپور با اشاره به قدمت این آیین گفت: این رسم در خاف، تربتجام، تایباد، شهرک، صالحآباد، سرخس و دیگر مناطق خراسان رواج داشته است.
وی درباره اجرای این مقام افزود: اصل این مقام، آوازی و نوعی مناجات است؛ زیرا مردم از خداوند طلب باران میکردند. با این حال، این مقام هم آوازی و هم با همراهی دوتار اجرا میشد. برخی افراد، به دلیل بُعد مناجاتگونه آن، بدون ساز میخواندند و بسیاری نیز آن را با دوتار اجرا میکردند. آهنگ این مقام هم مشخص است و نسخههایی چون «چوپون پنیر مایه، زنش خمیر مایه، سگش فطیر مایه، بزغاله شیر مایه… الله بده تو بارون» همچنان در حافظه مردم مانده است.
او درباره جنبه دعایی این مقام گفت: خداوند هیچگاه بندگانش را ناامید نمیکند. در کتاب خواجه امینی آمده است: «نیز تو خاطر ز ما باش که ما نیز تو راییم، در هر دو جهان مقصد و مقصود تو ماییم.» یعنی اگر بنده یک قدم به سمت خدا بردارد، خداوند صد قدم به سمت او میآید. مقام باران نیز دعایی است که مردم با اخلاص میخواندند و خداوند نیز اجابت میکرد.
وی درباره جایگاه این مقام در موسیقی تربتجام گفت: امروز این مقام کاملاً جا افتاده است. بسیاری از جوانانی که تازه دوتار میآموزند، یادگیری این اثر را ضروری میدانند و آن را از آثار اصیل میشمارند. مقام باران، چه میان مردم عادی و چه میان هنرمندان، از شناختهشدهترین مقامهای منطقه است.
درپور درباره ماندگاری این مقام گفت: هرچند نسل جوان تربتجام توجه کمتری به موسیقی قدیم دارد، اما مقام باران به دلیل کارکرد آیینیاش ماندگار شده و همچنان به نسل بعد منتقل خواهد شد. این مقام به اندازه مشهورترین مقامهای نواحی شناخته نشده، اما در منطقه ما کاملاً جا افتاده است. با کاهش بارش در پاییز و زمستان، مردم هنوز به نیایش و خواندن این مقام روی میآورند.
وی در پاسخ به امکان اجرای این مقام در شهرهای دیگر گفت: «این مقام باید از سر اخلاص و از عمق دل خوانده شود. نباید آن را مانند نمایش تئاتر اجرا کرد؛ اما خداوند بخشنده است و همان را هم میپذیرد. مهم این است که از دل و برای خدا خوانده شود.»
درپور درباره اولین راوی این مقام توضیح داد: نمیتوان فرد مشخصی را بهعنوان پدیدآورنده این اثر معرفی کرد. این مقام از گذشته در منطقه وجود داشته و خوانده میشده است. کسانی که صدا نداشتند نیز آن را میخواندند. من این مقام را از پدرم و بعدها از مرحوم پورعطایی شنیدهام، اما پیش از آن نیز وجود داشته است. همانطور که نماز باران از زمان پیامبر و ائمه رواج داشته، این مقام نیز سابقهای طولانی دارد و با آواز و سوز دل خوانده میشده است.
در پایان، فاروق درپور درباره اجراهای اخیر خود گفت: پس از اجرای ترکیه، در دانشگاه تهران برنامه داشتم و برای ورودی دانشگاه در مصلی نماز جمعه و تالار مولوی اجرا کردم. اجرای اول آذر در بندرعباس لغو شد. یک کنسرت بزرگ نیز در تالار وحدت داریم که اردیبهشت سال آینده برگزار میشود. برای این برنامه هر هفته یک شب در مشهد تمرین میکنیم و حدود ۷۰ تا ۸۰ نفر هستیم. این اجرا ۹۰ دقیقهای برای گروه خراسان است؛ ۴۵ دقیقه آن مربوط به آنها و ۴۵ دقیقه مربوط به ماست. اجراهای کوچکتری هم در منطقه خودمان برگزار میکنیم.
وی درباره جزئیات کنسرت اردیبهشت توضیح داد: آقای آریا مدیر برنامه است و تنظیمات لازم برای تالار را انجام دادهاند. بخشی از برنامه اجرای صحنهای و بخش دیگر شامل قطعات موسیقایی شمال خراسان است. اکنون در مراحل پایانی تمرین هستیم و جزئیات نهایی پس از تکمیل اعلام خواهد شد.
