به گزارش خبرگزاری ریتم؛ او که همزمان در سطوح بالای مدیریتی کشور حضور داشت، یکی از کلیدیترین و البته پرحاشیهترین چهرههای دوران گذار موسیقی ایران از سنت به مدرنیته محسوب میشود.
پیانو به سبک ایرانی؛ وقتی کلاویهها صدای سنتور میدهند
مشیر همایون شهردار از نخستین موسیقیدانانی بود که پیانو را نه به عنوان یک ساز صرفاً غربی، بلکه به عنوان ابزاری برای روایت ردیف موسیقی ایران به کار گرفت. روحالله خالقی در کتاب ارزشمند «سرگذشت موسیقی ایران» اشاره میکند که شیوه نوازندگی او شباهت عجیبی به سنتور داشت. این سبک منحصربهفرد، ریشه در شاگردی او نزد محمدصادقخان سرورالملک، بزرگترین سنتورنواز آن دوران داشت که باعث شد منطق ملودیک سنتور عیناً روی کلاویههای پیانو پیاده شود.
این رویکرد نوآورانه مشیر همایون شهردار، راه را برای نسلهای بعدی پیانیستهای ایرانی باز کرد. او ثابت کرد که میتوان با یک ساز کلاویهای غربی، ظرافتهای تزیینی و تحریرهای مخصوص موسیقی دستگاهی را به شکلی دقیق و گوشنواز اجرا کرد؛ هنری که امروزه به عنوان بخشی از شناسنامه پیانونوازی ایرانی شناخته میشود.
این رویکرد نوآورانه مشیر همایون شهردار، راه را برای نسلهای بعدی پیانیستهای ایرانی باز کرد. او ثابت کرد که میتوان با یک ساز کلاویهای غربی، ظرافتهای تزیینی و تحریرهای مخصوص موسیقی دستگاهی را به شکلی دقیق و گوشنواز اجرا کرد؛ هنری که امروزه به عنوان بخشی از شناسنامه پیانونوازی ایرانی شناخته میشود.
ابداع نام «پیشدرآمد» و حضور در ضبطهای تاریخی
یکی از مهمترین خدمات مشیر همایون شهردار به ساختار موسیقی ایرانی، نامگذاری فرم «پیشدرآمد» است. بر اساس روایت هوشنگ ابتهاج در کتاب «پیر پرنیاناندیش»، پیشنهاد نامگذاری این قطعه که پیش از آغاز آواز نواخته میشود، از سوی مشیر همایون مطرح شد. این فرم سازی مستقل، اکنون به یکی از ارکان اصلی کنسرتهای موسیقی سنتی بدل شده و نقش مهمی در آمادهسازی ذهن شنونده برای ورود به فضای دستگاه دارد.
جایگاه حرفهای او در موسیقی به قدری مستحکم بود که در سال ۱۹۰۹ میلادی، به دعوت کمپانی بزرگ «هیز مستر ویس» برای ضبط صفحات موسیقی ایرانی به لندن سفر کرد. او همچنین در سال ۱۳۱۲ ضبطهای مهمی را برای کمپانی کلمبیا در تهران انجام داد. اگرچه بسیاری از این آثار امروز در دسترس نیستند، اما حکایت از تأثیرگذاری عمیق او در صنعت ضبط و نشر موسیقی در اوایل قرن چهاردهم شمسی دارند.
جایگاه حرفهای او در موسیقی به قدری مستحکم بود که در سال ۱۹۰۹ میلادی، به دعوت کمپانی بزرگ «هیز مستر ویس» برای ضبط صفحات موسیقی ایرانی به لندن سفر کرد. او همچنین در سال ۱۳۱۲ ضبطهای مهمی را برای کمپانی کلمبیا در تهران انجام داد. اگرچه بسیاری از این آثار امروز در دسترس نیستند، اما حکایت از تأثیرگذاری عمیق او در صنعت ضبط و نشر موسیقی در اوایل قرن چهاردهم شمسی دارند.
سیاستمداری در ردای هنرمند؛ از شهرداری تا مدیریت رادیو
زندگی مشیر همایون شهردار تنها به موسیقی خلاصه نمیشد. او شخصیتی دووجهی داشت که همزمان در مناصب قضایی، انتظامی و اجرایی فعالیت میکرد. از قضاوت و دادستانی گرفته تا ریاست شهربانی و شهرداری کلانشهرهایی نظیر مشهد، اصفهان و شیراز، بخشی از کارنامه مدیریتی اوست. این حضور پررنگ در ساختار قدرت، از او چهرهای پیچیده ساخته بود که همزمان حامی هنر و بخشی از بدنه اداری کشور بود.
حضور او در رادیو ایران به مدت بیش از دو دهه، از نوازندگی گرفته تا مشاوره هنری، نقش مهمی در سیاستگذاریهای موسیقایی این رسانه ملی داشت. البته دوران مدیریت او بدون حاشیه نبود؛ روایتهای انتقادی، از جمله خاطراتی که از ادیب خوانساری درباره حذف برخی آثار صوتی در دوران مدیریت او نقل شده، نشاندهنده چالشهای مدیریتی و شخصی او در فضای هنری آن زمان است.
سالروز درگذشت مشیر همایون شهردار، فرصتی برای تأمل در زندگی هنرمندی است که موسیقی ایرانی را به ابزارهای نوین سپرد و در میانه سنت، مدرنیته و قدرت، مسیری منحصربهفرد را در تاریخ هنر ایران حک کرد.























