میراث ماندگار فریدون شهبازیان؛ از خلق اولین آواز شعر نو تا سمفونی اقوام ایران | جزئیات
به گزارش خبرگزاری ریتم؛ نام نامی فریدون شهبازیان در تاریخ موسیقی معاصر ایران با آثار ماندگار، همکاری با برجستهترین خوانندگان و توجه ویژه به حفظ و اشاعه موسیقی اصیل ایرانی گره خورده است. فعالیتهای هنری این آهنگساز و رهبر ارکستر توانا، گستره وسیعی از برنامههای خاطرهانگیز گلها تا پژوهشهای عمیق در موسیقی نواحی ایران را در بر میگیرد که به بخشی جداییناپذیر از حافظه موسیقایی چند نسل تبدیل شده است.
شهبازیان در کنار فعالیتهای هنری، در مقاطع حساس تاریخ معاصر نیز حضوری فعال داشت؛ از جمله در تیرماه ۱۳۶۸، نام او در کنار جمعی از برجستهترین هنرمندان موسیقی ایران و استاد محمدرضا شجریان در پیام تسلیت ارتحال امام خمینی (ره) و بیعت با رهبری حضرت آیتالله خامنهای دیده میشود که از آن به عنوان یکی از مهمترین موضعگیریهای تاریخی جامعه موسیقی یاد میشود.
آوای تنهایی؛ اثری که بارها بازخوانی شد
یکی از شاهکارهای شناختهشده شهبازیان، ترانه بینظیر آوای تنهایی است که با شعر فاخر تورج نگهبان ساخته شد. این اثر در دورههای مختلف توسط خوانندگان متعددی اجرا شد و توانست جایگاهی ویژه در میان مخاطبان موسیقی پیدا کند.
این قطعه ابتدا با صدای شورانگیز طباطبایی اجرا شد و بعدها الهه نیز این اثر را با آهنگسازی و تنظیم استاد شهبازیان در برنامه گلهای رنگارنگ بازخوانی کرد. سالها بعد در شهریور ۱۳۹۶، این قطعه بار دیگر توسط گروه خنیا به سرپرستی پری ملکی در تالار وحدت با همراهی هنرمندانی چون سامان احتشامی، بامداد ملکی، خشایار فکی، مینا فرخنیا و مهسا گلمحمدی به روی صحنه رفت.
حضور در مجموعه ماندگار گلها
فعالیتهای ارزشمند شهبازیان در برنامههای رادیویی گلها از درخشانترین بخشهای کارنامه اوست. در برنامه شماره ۲۸ گلهای تازه با عنوان در گلستان ارم، وی آهنگسازی اثری ماندگار در دستگاه ماهور را بر عهده داشت.
در این برنامه، پرویز یاحقی با نوازندگی ویولن، منصور صارمی با سنتور و جهانگیر ملک با تنبک در کنار ارکستر گلها هنرنمایی کردند. آواز این برنامه را ایرج بر روی اشعاری از حافظ اجرا کرد و فخری نیکزاد به همراه فریدون توفیقی گویندگی و اجرای برنامه را بر عهده داشتند.
همکاری با عارف و خلق یک ترانه خاطرهانگیز
در میان آثار شهبازیان، قطعهای از آلبوم قصه شهر سکوت جایگاهی بسیار ویژه دارد. این اثر که در سال ۱۳۵۱ به صورت صفحه موسیقی منتشر شد، با صدای عارف و ترانهای از اردلان سرافراز به یکی از خاطرهانگیزترین قطعات موسیقی پاپ-کلاسیک ایران تبدیل شد.
تصویر فوت کردن شمع تولد او در زمان حیاتش در کنار چهرههای بزرگی چون حسین علیزاده، صدیق تعریف و محمد اصفهانی، گواه احترام عمیق جامعه هنری به این استاد فرزانه است.
سمفونی ایران؛ روایت موسیقی اقوام و نواحی
علاقه شهبازیان به موسیقی ایرانی فراتر از آهنگسازی بود. او سالها از عمر خود را صرف پژوهش درباره موسیقی نواحی و اقوام مختلف کرد؛ تلاشی که در مستند ارزشمند سمفونی ایران بازتاب یافت.
این مستند به کارگردانی وحید موسائیان و روایت شهبازیان، پس از ۹ سال تلاش تولید شد و در جشنواره سینماحقیقت به نمایش درآمد. در این پروژه مسعود رایگان به عنوان گوینده متن، محمد پورراد به عنوان مدیر تولید و ماهور موسائیان به عنوان عکاس حضور داشتند. عکسی قدیمی از دوران ۱۲ سالگی او در هنرستان موسیقی (سال ۱۳۳۳) وجود دارد که امضای چهرههایی چون شجریان، علیزاده، ناظری، ظریف و مرتضی احمدی بر روی آن خودنمایی میکند.
از شجریان تا اصفهانی؛ همکاری با نسلهای مختلف
او در طول پنج دهه فعالیت خود با طیف وسیعی از خوانندگان همکاری کرد. محمدرضا شجریان، علیرضا افتخاری، عهدیه، علیاصغر شاهزیدی، عارف، سیمین غانم، الهه، نادر گلچین، اکبر گلپایگانی، عبدالحسین مختاباد، حسامالدین سراج و محمد اصفهانی از جمله هنرمندانی هستند که آثار باکلام وی را اجرا کردهاند.
آثار ماندگاری همچون پر کن پیاله را با صدای محمدرضا شجریان و گریز با صدای نادر گلچین از شاهکارهای این دوره هستند. قطعه پر کن پیاله را در دستگاه ماهور، نخستین آواز ایرانی ساختهشده بر پایه شعر نو (فریدون مشیری) در تاریخ موسیقی کشور به شمار میرود.
همراهی با احمد شاملو و موسیقی پاپ
یکی دیگر از عرصههای درخشش شهبازیان، آهنگسازی برای دکلمه اشعار بود. مجموعه «کاشفان فروتن شوکران» با صدای احمد شاملو از این دستآثار است.
شاملو با وجود زاویهای که با موسیقی سنتی داشت، در مقدمه این اثر به تمجید از موسیقی شهبازیان پرداخت و اثر را به او تقدیم کرد.
در حوزه موسیقی پاپ و تیتراژهای تلویزیونی نیز همکاری او با محمد اصفهانی به خلق بیش از ۲۰ قطعه موسیقایی خاطرهانگیز پس از انقلاب منجر شد.
صدای شاعر؛ پیوند موسیقی با شعر فارسی
از اوایل دهه ۱۳۵۰ تا سال ۱۳۵۷، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با مدیریت شهبازیان مجموعه ارزشمند صدای شاعر را تولید کرد. او برای اشعار شاعران بزرگ، موسیقی ساخت و آثاری ماندگار را روی کاست و صفحههای ۳۳ دور منتشر کرد.
از مهمترین آثار این مجموعه میتوان به شعرهای حافظ و غزلیات مولوی با دکلمه شاملو، شعرهای مهدی اخوان ثالث با صدای خود شاعر، شعرهای رودکی با صدای پری زنگنه و دکلمه منوچهر انور و شعرهای سعدی با دکلمه هوشنگ ابتهاج اشاره کرد.
