نوای کرنا؛ ساز باستانی شمال که مردم را به سوگ میخواند | جزئیات
به گزارش خبرگزاری ریتم؛ پیش از آنکه بلندگوها و ابزارهای ارتباطی مدرن به روستاها و محلههای شمال کشور راه یابند، این نوای کرنا بود که مردم را از برپایی مجلس عزای امام حسین (ع) باخبر میکرد. با آغاز محرم، صدای کشیده و اندوهگین این ساز بادی در محلههای قدیمی طنینانداز میشد و عزاداران را از دور و نزدیک به تکیهها فرامیخواند.
این رسم دیرینه که دستکم چند سده قدمت دارد، در محلههایی همچون آخوند محله، نارنجبن، تالشمحله، فتوک و ساداتمحله رامسر رواج داشته و بخشهایی از شرق گیلان را نیز پوشش میدهد. این آیین نسل به نسل به عنوان امانتی ارزشمند میان خاندانهای کرناچی منتقل شده و تا به امروز زنده مانده است.
نقش کرنا به عنوان پیامرسان عاشورایی
در این سنت مذهبی، کرنا تنها یک ساز موسیقی نیست، بلکه نقش یک پیامرسان معنوی را ایفا میکند. با فرا رسیدن روزهای تاسوعا و عاشورا، طنین این ساز خبر از آغاز مراسم سینهزنی میدهد و مردم با شنیدن آن به سوی محل عزاداری حرکت میکنند؛ روشی هوشمندانه که در روزگاران گذشته، مهمترین ابزار اطلاعرسانی منطقه بود.
بر اساس آیینهای محلی، هیئتهای عزاداری در عصر تاسوعا در مساجد گرد هم میآیند و تا سپیدهدم به سوگواری میپردازند. پس از اقامه نماز صبح، کرناچیان در پیشاپیش صفوف حرکت کرده و عزاداران را به سمت آرامستانها هدایت میکنند تا یاد درگذشتگان را گرامی بدارند.
جزئیات اجرای گروهی و ساختار ساز کرنا
یکی از بخشهای منحصربهفرد این مراسم، نواختن کرنا بر مزار جوانانی است که در همان سال دار فانی را وداع گفتهاند. این رسم زیبا پیوندی عمیق میان سوگ عاشورا و یاد عزیزان ازدسترفته ایجاد میکند. کرناچیان معمولاً در گروههای ۵ تا ۷ نفره به اجرای برنامه میپردازند.
در این گروه، «سرکرناچی» نغمه اصلی را آغاز میکند و سایر نوازندگان با پاسخ دادن به او، ریتمی هماهنگ میسازند که در فرهنگ عامه به ذکر «یا امام، یا حسین» تعبیر میشود. جالب است بدانید که بیشتر کرناچیان امروزی از تبار خاندانهای قدیمی مسگر در رامسر هستند که این هنر موروثی را حفظ کردهاند.
خود ساز کرنا از نی ساخته میشود و طول آن گاهی به سه متر میرسد. دهانه این ساز بادی از نوعی کدوی مخصوص خمیده ساخته میشود که صدایی بسیار نافذ، بم و غمانگیز تولید میکند؛ صدایی که قرنهاست با تاروپود عزاداریهای مردم غرب مازندران گره خورده است.
چالشهای پیش رو و خطر فراموشی این میراث ملی
با وجود اینکه آیین کرنازنی رامسر در آذرماه سال ۱۳۹۱ در فهرست آثار ملی و میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است، اما امروزه با خطر جدی فراموشی مواجه است. کاهش تعداد نوازندگان قدیمی، تغییر در شیوههای عزاداری سنتی و کمرنگ شدن آموزش به نسل جوان، از بزرگترین تهدیدهای این هنر اصیل به شمار میروند.
پژوهشگران فرهنگ عامه معتقدند برای حفظ این میراث ارزشمند، نیاز به مستندسازی دقیق، برگزاری کارگاههای آموزشی و حمایت مادی و معنوی از حاملان این سنت وجود دارد تا نوای کرنا همچنان در کوچه پسکوچههای رامسر زنده بماند و مردم را به مجلس سوگ حسین (ع) فراخواند.
