به گزارش خبرگزاری ریتم؛ سما بابایی، روزنامهنگار موسیقی، در یادداشتی تحلیلی به پدیده بازخوانی آثار گذشته در موسیقی ایران پرداخته و نوشته است: همین روزها بود که مهران مدیری در دوبی کنسرت برگزار کرد و ترانه «سوغاتی» را اجرا کرد؛ اجرایی که با استقبال مخاطبان همراه شد، اما واکنش منفی صاحبان اثر را در پی داشت.
بنیاد فرهنگی هنری محمد حیدری در بیانیهای این اقدام را «تعدی آشکار به حقوق معنوی و مادی خالق اثر» دانست و تأکید کرد که انتشار این اثر بدون کسب اجازه از خانواده زندهیاد محمد حیدری، از نظر اخلاقی و حقوقی مردود است.
بابایی در ادامه مینویسد: نبود قانون مؤثر کپیرایت در ایران، بستر مناسبی برای چنین تخلفهایی فراهم کرده است؛ بهگونهای که آثار بسیاری بدون رضایت صاحبان اصلیشان بازخوانی، منتشر یا حتی در تبلیغات تجاری استفاده میشوند.
در این یادداشت، بازخوانی در موسیقی سنتی ایران بهعنوان فرآیندی حیاتی برای حفظ و انتقال ردیف و میراث شنیداری معرفی شده و نمونههایی چون بازخوانی آثار علی تجویدی، پروژه «تنها ماندم» محمد اصفهانی و بازسازی آلبوم «سپیده» به کوشش محمدرضا لطفی بهعنوان نمونههای موفق ذکر شدهاند.
نویسنده همچنین به بازخوانی در موسیقی نواحی ایران پرداخته و نقش خوانندگانی چون سیما بینا را در حفظ و معرفی این میراث برجسته دانسته است.
در بخش موسیقی پاپ، این یادداشت بازخوانی یا «کاور» را پدیدهای جهانی معرفی میکند، اما هشدار میدهد که وقتی بازخوانی به تنها ابزار جذب مخاطب تبدیل شود، نشانهای از «قحطی ملودی» و افول خلاقیت در موسیقی امروز است. خشایار اعتمادی نیز در این زمینه، افزایش آثار کاورشده را نشانه کمرنگشدن خلاقیت آهنگسازی میداند.
در ادامه، تفاوت میان بازخوانی و تحریف بررسی شده و تأکید میشود که بازخوانی تنها زمانی مشروع است که به هویت و شاکله اثر اصلی آسیب نزند. اظهارنظرهایی از علی جهاندار، مهرداد دلنوازی و امیراثنی عشری نیز در همین راستا نقل شده است.
بخش پایانی یادداشت به وضعیت خوانندگان زن اختصاص دارد؛ جایی که بازخوانی نه یک انتخاب زیباییشناسانه، بلکه واکنشی به محدودیتهای ساختاری تولید موسیقی معرفی میشود. نویسنده تأکید میکند که در نبود امکان تولید آثار تازه، بازخوانی به تنها مسیر بقا برای بسیاری از خوانندگان زن تبدیل شده است.
