به گزارش خبرگزاری ریتم؛ این نشست با حضور حسن و محمود گلپایگانی ـ برادران زندهیاد اکبر گلپایگانی ـ، میلاد کیایی (آهنگساز و نوازنده سنتور)، میرعلیرضا میرعلینقی (پژوهشگر و منتقد موسیقی)، صادق چراغی (آهنگساز و پژوهشگر)، علی شیرازی (خواننده و مدرس آواز) و جمعی از هنرمندان با اجرای مسعود اعرابی در موزه موسیقی ایران برگزار شد.
محمود گلپایگانی با اشاره به جایگاه آواز در موسیقی ایرانی گفت موسیقی در جهان به دو بخش عمده بیکلام و باکلام تقسیم میشود و شعبات بسیاری دارد؛ در ایران آواز یکی از شاخههای مطرح موسیقیِ باکلام است و آوازهخوان «نفر اول» محسوب میشود، در حالیکه در ترانهخوانی، خواننده معمولاً «نفر آخر» است. به باور او اهمیت آواز در انتخاب شعر جلوهگر میشود.
برادر زندهیاد اکبر گلپایگانی به نمایندگی از خانوادهاش از برگزارکنندگان آیین قدردانی کرد و گفت: باعث افتخار است که امشب در خدمت شما هستم.
او با اشاره به وجه تمایز شیوه آوازی گلپا توضیح داد: روزی یکی از هنرمندان بزرگ به خانه برادرم اکبر آمد و چرایی تفاوت شیوه آوازی او را جویا شد؛ برادرم گفت که به راحتی از کلمات عبور نمیکند، هر کلمهای شخصیت و حسی دارد که با یکدیگر متفاوت هستند و در مجموعهای به نام شعر در کنار هم قرار میگیرند، آن بیت سخنی برای بیان دارد، آواز صدای شعر است. این ویژگی در اجراهای برادرم کاملاً متبلور بود و به این دلیل است که مردم آنها را به یاد دارند.
این خواننده پیشکسوت خاطرنشان کرد گلپا در ذهن مردم خواهد ماند؛ «از مردم بود، با مردم بود و پیکرش روی دوش مردم به خانه ابدی بدرقه شد». با وجود وصیت او مبنی بر اینکه برادران زیر تابوتش را بگیرند، استقبال باشکوه مردم چنین امکانی نداد. در تشییع پیکر در بهشت زهرا، بسیاری آهنگهای او را دستهجمعی خواندند که به تعبیر او، «بزرگترین و زیباترین پاداش مردم» بود.
وی اظهار داشت آواز نقطه پیوند ادبیات ایرانی با موسیقی است و بسیاری از خوانندگان به این اصل توجه کافی ندارند. به گفته او، کسانی که میخواهند مثل گلپا شوند باید مانند او زحمت بکشند: گلپا ۹ سال شاگرد مرحوم نورعلی برومند بود، در مکتب ادیب خوانساری تلمذ کرد و در خانواده گلپایگانی ـ منشأ هنر آوازی ایران ـ پرورش یافت؛ خانوادهای که در آن مرحوم پدرشان محمدحسین گلپایگانی شعر را بسیار زیبا میخواند و اصول را به فرزندان آموخت.
گلپایگانی تأکید کرد جوانانی که میخواهند راه گلپا را ادامه دهند، نباید با آموختن ردیف طی دو تا چهار سال وارد میدان هنر شوند؛ آمادگی روانشناختی شرط مهمی است. به گفته او در بسیاری از کشورها ورود به مرحله عالی موسیقی با روانکاوی برای شناخت هدف و تفکر هنرمند همراه است، حال آنکه این روزها برخی خوانندگان پس از شهرت صرفاً در پی پولاند و موسیقی ابزاری میشود.
او افزود: از پیروان مکتب گلپا میخواهم مطالعه کنند؛ موسیقی باید حال مردم را خوب کند. فرزندانتان را بهجای تشویق به صرف پولدارشدن، به آموختن موسیقی ترغیب کنید؛ «هر روز یک قطعه موسیقی گوش کنید و ببینید چه تأثیر ارزشمندی در زندگی شما خواهد داشت.»
گلپا؛ نقطه تحول در اجرای شعر و موسیقی
میرعلیرضا میرعلینقی، پژوهشگر و منتقد موسیقی، حق خاندان گلپایگانی بر آواز ایران را «بیانتها» دانست و با مرور خاطرات و تاریخ تحولات موسیقی سنتی گفت خلاقیت و نوآوری استاد اکبر گلپایگانی در حوزه آوازی نقشی بسیار مهم داشته است. از نخستین اجرای رسمی آوازی گلپا که از رادیو پخش شد ۶۴ سال میگذرد و «تاریخ تحول آوازی در یکصد سال اخیر را میتوان به قبل و بعد از گلپا تقسیم کرد». به گفته او، گلپا نقطه عطف در رویکرد به شعر، اجرا و آموزش بود؛ آداب صحنه، مدیریت مالی و رفتار اجتماعی نیز از ویژگیهای منحصر بهفرد این هنرمند بود. میرعلینقی همچنین هوش و فراست، ذوق و درخشش فوقالعاده گلپا را برشمرد و گفت هر که او را دیده، مجذوب شخصیت و هنر او شده است.
گلپا؛ معمار آواز ایران
جاوید عباسیفلاح، آوازخوان و آوازپژوه، با مقایسه نخستین آوازهای ضبطشده در دوره قاجار با امروز، به نقش استادانی چون تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، غلامحسین بنان و ایرج بر شیوه آوازی گلپا اشاره کرد. او درباره مفهوم «آشناییزدایی» گفت این اصطلاح که توسط فرمالیستهای شوروی مطرح و توسط محمدرضا شفیعی کدکنی وارد ادبیات و موسیقی ایران شد، به معنای نوآوری و غریبسازی در هنر است؛ ویژگیای که در آثار گلپا مشهود است. این پژوهشگر با ارجاع به نمونههایی مانند «برگ سبز ۱۹۸» و «گلهای جاویدان ۱۵۷» تأکید کرد استاد گلپا «به عنوان معمار آواز ایران از دانش و محتوای آوازی پیشینیان بهره برد و بنایی جدید ساخت» و میراثی ناملموس و بینظیر در فرهنگ موسیقی برجای گذاشت.
عباسیفلاح سپس همراه با نیِ داود غفاریزاده، تارِ کمال خسروی و تنبکِ بابک خواجهنوری، آواز و تصنیفی را در دستگاه چهارگاه اجرا کرد. علیرضا پورامید، پژوهشگر و شاعر، نیز درباره ویژگیهای آوازی اکبر گلپایگانی و جایگاه او در موسیقی ایرانی سخن گفت.
این آیین با پخش مستندی درباره استاد گلپا و اجراهایی از گروههای «گلبانگ» (خوانندگی علیرضا گلبانگ و همراهی کاوه شفیعی ـ سنتور ـ و پیروز شفیعی ـ تمبک ـ در آواز شوشتری)، «خیام» (خوانندگی امیر عابدی)، و قطعاتی با خوانندگی دانش خوشرو (با ویولنِ هاشم سردابی و تارِ اسماعیل سراوانی) ادامه یافت؛ همچنین آثاری از گلپا با خوانندگی محمود شیخ و همراهی فرشید فرهمند (ویولن)، همایون اولیایی (سنتور) و رضا خراشادی (تنبک) اجرا شد.
به گزارش ایرنا، اکبر گلپایگانی ـ ملقب به گلپا و مرد حنجره طلایی موسیقی ایران ـ دهم بهمن ۱۳۱۲ در تهران متولد شد. او سال ۱۳۱۸ در دبستان فرهنگ بهعنوان قاری قرآن برگزیده شد و از همان زمان آموزش آواز و موسیقی ایرانی را آغاز کرد. سال ۱۳۲۶ پس از شاگردی نزد پدر، نخستین تجربه ارکستر و گروه کُر را کسب کرد و سال ۱۳۲۷ عضو انجمن موسیقی مدرسه نظام شد. از سال ۱۳۲۸ با هنرمندان سرشناس آشنا شد و آموزش را زیر نظر آنان ادامه داد.
از استادان او میتوان به حسن یکرنگی، نورعلی برومند، اسماعیل قهرمانی، ابوالحسن صبا، یوسف فروتن، محمد ایرانیمجرد، عبدالله دوامی، ادیب خوانساری، حسین طاهرزاده و سلیمان امیرقاسمی اشاره کرد. سال ۱۳۳۵ به دعوت یونسکو همراه با نورعلی برومند و علیاصغر بهاری برنامهای از آواز و موسیقی ایرانی اجرا کرد. از آثار منتشرشدهاش در قالب آلبوم ـ علاوه بر کنسرتها و اجراهای زنده ـ میتوان «موی سپید»، «مست عشق»، «عقیق»، «دل ای دل»، «بزم عاشقان»، «روی برگی بنویس عشق»، «چرا عاشق نباشم» و «قدر محبت» را نام برد. گلپا ۱۳ آبان ۱۴۰۲ بر اثر ایست قلبی در ۹۰ سالگی درگذشت.
