اریک ساتی؛ نابغه نامتعارف و پیشگام موسیقی مدرن قرن بیستم | جزئیات
به گزارش خبرگزاری ریتم؛ اریک ساتی (زاده ۱۷ مه ۱۸۶۶ در اونفلورِ فرانسه و درگذشته یکم ژوئیه ۱۹۲۵ در پاریس) شخصیتی فراتر از یک آهنگساز معمولی داشت. او که تحصیلات خود را در کنسرواتوار پاریس آغاز کرده بود، خیلی زود آنجا را ترک کرد و به نوازندگی پیانو در کافهها روی آورد. ساتی در حدود سال ۱۸۹۰ به جنبش رمزآلود «رزیکروسیان» پیوست و آثاری معنوی نظیر «انبوه فقرا» (Messe des pauvres) را در سال ۱۸۹۵ خلق کرد.
زندگی شخصی او نیز به اندازه آثارش پرماجرا بود؛ از رابطه پرتنش با «سوزان والادون» نقاش در ۲۷ سالگی تا انزوای عجیبش در منطقه آرکوی پاریس. ساتی از سال ۱۸۹۸ به بعد، شیوهای منزوی برگزید و در آپارتمانی زندگی میکرد که هیچکس اجازه ورود به آن را نداشت. او حتی در میانسالی و از سال ۱۹۰۵، بار دیگر به مدت سه سال در مدرسه موسیقی «اسکولا کانتوروم» نزد اساتیدی چون آلبر روسل به تحصیل پرداخت.
طنز و هجو؛ سلاح ساتی علیه رمانتیسم
موسیقی اریک ساتی را میتوان نخستین گسست جدی از رمانتیسم فرانسوی قرن نوزدهم و تقابلی آشکار با آثار آهنگسازانی چون «دبوسی» دانست. آثار او که پیوند نزدیکی با دادائیسم و سوررئالیسم داشت، از احساسات اغراقآمیز فاصله میگرفت و به ساختارهای سنتی تونال بیاعتنا بود. او برای آثارش عنوانهایی شوخطبعانه انتخاب میکرد؛ نامهایی مانند «سه قطعه به شکل گلابی» و «جنینهای خشکشده» که نشاندهنده روحیه هجوگونه اوست.
حتی دستورالعملهای او برای نوازندگان در پارتیتورها نیز کنایهآمیز بود. او از عباراتی همچون «با بیماری بسیار» یا «سبک همچون تخممرغ» استفاده میکرد تا فضای جدی و شاعرانه موسیقی آن دوران را به چالش بکشد. این شوخطبعی و رفتارهای غریب، بخشی جداییناپذیر از زیباییشناسی او بود که آرمان هنر آوانگارد، یعنی آمیختگی هنر و زندگی را مجسم میکرد.
نوآوریهای موسیقایی و تولد سوررئالیسم
ساتی تلاش میکرد موسیقی را از تصنع پاک کند تا به جوهری ساده و خالص برسد. این گرایش در قطعات پیانویی «گِنوسین» (Gnossiennes) که بدون خط میزان و نشانه گام نوشته شدهاند، به وضوح دیده میشود. همچنین آثار اولیهای مانند «ژیمنوپدی» (Gymnopédies)، او را به عنوان یکی از پیشگامان هارمونی مدرن معرفی کرد.
یکی از نقاط عطف کارنامه او، باله «پاراد» (Parade) است. این اثر با همکاری ژان کوکتو و پیکاسو، از سازها و صداهای نامتعارفی مثل ماشینتحریر، آژیر و ملخ هواپیما استفاده میکرد. جالب است بدانید که واژه «سوررئالیسم» برای نخستین بار در یادداشت برنامه همین باله به کار رفت. ساتی همچنین با این اثر، استفاده از عناصر جَز در موسیقی کلاسیک را پیشبینی کرد.
میراث ماندگار و تأثیر بر بزرگان موسیقی
در سالهای پایانی، گروه آهنگسازان جوان موسوم به «۶» (Les Six) و بعدها «مکتب آرکوی»، ساتی را مرشد و الهامبخش خود میدانستند. شاهکار او، «سقراط» (۱۹۱۸) و مجموعه «نوکتورنها»، از آخرین آثار جدی او به شمار میروند. او همچنین با موسیقی فیلم «سینما»، ایده «موسیقی پسزمینه» را مطرح کرد؛ موسیقیای که قرار است بخشی از فضای زندگی باشد، نه مرکز توجه.
اگرچه بسیاری از منتقدان در زمان حیاتش او را «شیاد» مینامیدند، اما ساتی تحسین عمیق بزرگانی چون موریس راول و کلود دبوسی را برانگیخته بود. تأثیر او بر جریان نئوکلاسیسیسم و آهنگسازان قرن بیستم چنان عمیق است که امروزه از او به عنوان یکی از ستونهای موسیقی مدرن یاد میشود.
